Tạo ra trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 3 tháng 11
(Radio TNT lược dịch bài viết của Jaya Padmanabhan ngày 26/10/2026, tổng hợp với buổi họp báo của ACoM ngày 23/10/2026)
Khi chatbot AI của Meta được hỏi bằng tiếng Tây Ban Nha về ngày diễn ra cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, câu trả lời nhận được là ngày 4 tháng 11 — thay vì ngày 3 tháng 11.
Theo Laura Zommer, đồng sáng lập Factchequeado — một trang web chuyên kiểm chứng thông tin nhằm chống lại các thông tin sai lệch bằng tiếng Tây Ban Nha — thì câu trả lời sai lệch này đã xuất hiện hai lần.
Khi Viện Đối thoại Chiến lược đặt các câu hỏi tương tự về bầu cử cho sáu chatbot bằng cả tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha, khoảng 3 trong số 10 câu trả lời bằng tiếng Anh bị thiếu sót, lỗi thời hoặc sai lệch. Zommer cho biết, con số này lên tới 45% đối với các câu trả lời bằng tiếng Tây Ban Nha. Thông tin này được bà chia sẻ tại buổi họp báo do ACoM tổ chức vào ngày 23 tháng 10.
AI đã trở thành một nhân tố quan trọng trong tiến trình bầu cử, thúc đẩy sự lan truyền nhanh chóng của các thông tin sai lệch (misinformation) và xuyên tạc hay cố tình gây hiểu lầm (disinformation). Từ những điểm không nhất quán về ngôn ngữ cho đến các
tuyên bố thiếu căn cứ và những cách dẫn dắt gây hiểu lầm, việc sàng lọc thông tin liên quan đến bầu cử đang ngày càng trở nên khó khăn hơn.
Sử dụng AI để tìm hiểu về các ứng cử viên
Cử tri ngày càng dựa vào AI để tìm kiếm thông tin về bầu cử, làm dấy lên những lo ngại về độ chính xác của thông tin.
Cameron Hickey, Giám đốc điều hành của Hội nghị Quốc gia về Quyền công dân, cho biết các cuộc thăm dò của họ cho thấy tỷ lệ cử tri đủ điều kiện sử dụng chatbot để tìm hiểu về các ứng cử viên đã tăng lên khi cuộc bầu cử giữa kỳ đến gần.
“Chúng tôi đã đặt câu hỏi đó cách đây hai tuần và kết quả trên toàn quốc cho thấy 14% cử tri đủ điều kiện đã sử dụng chatbot. Tuần này, chúng tôi hỏi lại thì con số đó đã tăng lên 25%.” Ông cho biết thêm, đối với nhóm cử tri không thuộc cộng đồng gốc Tây Ban Nha (non-Hispanic), tỷ lệ dựa vào AI là khoảng 13%, nhưng đối với cử tri gốc Tây Ban Nha, con số này vọt lên khoảng 30%.
Khơi dậy nỗi sợ hãi
Để duy trì sự quan tâm của người dùng đối với các nền tảng mạng xã hội, các mô hình AI tiên tiến đã liên tục đưa vào bảng tin của người dùng những thông điệp mà theo ông Hickey, “thường là các thông tin sai lệch hoặc cố tình gây hiểu lầm, nhằm khơi dậy sự phẫn nộ hoặc gieo rắc nỗi sợ hãi”.
Ông dẫn chứng một video cho thấy các đặc vụ của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) đang đe dọa cử tri tại các điểm bỏ phiếu. Theo ông Hickey, những cử tri xuất hiện trong video đó hoàn toàn là giả. Tuy nhiên, những hình ảnh này có sức thuyết phục, một phần vì cơ quan ICE đã từng xuất hiện tại các điểm bỏ phiếu, trong khi đó các giới chức liên bang cho đến nay vẫn tiếp tục đe dọa gởi các đặc vụ đến những địa
điểm bỏ phiếu vào hoặc trước ngày bầu cử.
Việc điều phối ICE như vậy sẽ vi phạm cả luật liên bang lẫn luật tiểu bang trừ một vài trường hợp khẩn cấp hiếm hoi.
Các video xạo khác cho thấy các máy bỏ phiếu màn hình cảm ứng tự thay đổi lựa chọn của cử tri. Hickey cho biết: “Thông tin kiểu này đã xuất hiện trong suốt ba kỳ bầu cử gần đây nhất”, đồng thời nói thêm rằng nhiều năm điều tra đã chứng minh khả năng xảy ra tình trạng này là cực kỳ thấp.
AI cũng là công nghệ vận hành các thuật toán trên mạng xã hội, những thuật toán được sử dụng để gởi tới người đọc những thông tin mà họ hay truy cứu, từ đó các thông tin nhậy cảm, hấp dẫn mà người đọc lưu ý được dồn dập gởi tới bất kể có là thông tin thật hay giả hay xuyên tạc. Người tin vào vài bản tin giả thì lại càng nhận được vô số tin giả cùng loại, từ đó nạn nhân này càng tin là mình đang đọc tin thật vì nó tràn lan. Trong khi đó, các thiên kiến nhận thức cũng ảnh hưởng đến phản ứng của mọi người trước những thông tin này.
Hickey đưa ra ví dụ về một tin đồn gần đây cho rằng số lượng các tài khoản tự động (bot) của Nga đã giảm mạnh sau khi Ukraine tấn công vào các trung tâm dữ liệu của Nga. Tin đồn này lan truyền trên mạng xã hội trước khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận thông tin đó tại Diễn đàn An ninh Warsaw vào giữa tháng 10, với nhận định rằng trên không gian mạng hiện có “ít sự thù ghét, ít chia rẽ và ít khiêu khích hơn” nhờ số lượng bot đã giảm bớt.
Một phần của thông tin này là sự thật: các trung tâm dữ liệu của Nga quả thực đã bị tấn công. Tuy nhiên, Hickey cho biết: “Trên thực tế, số lượng bot hoạt động ngày hôm sau vẫn nhiều y hệt như ngày hôm trước”. Ông lưu ý rằng tin đồn này “lan truyền rất nhanh và rộng rãi, đơn giản vì mọi người… muốn điều đó trở thành sự thật”.
Nhắm vào cử tri gốc Á
Jinxia Niu, đại diện tổ chức Chinese for Affirmative Action (tổ chức điều hành trang web kiểm chứng thông tin PiYaoBa.org), cho biết trong cộng đồng người Hoa, tâm điểm của các thông tin sai lệch đã chuyển từ ứng dụng WeChat sang nền tảng X.
Bà chia sẻ: “Dù vậy, WeChat vẫn đóng vai trò rất quan trọng, bởi các thông tin sai lệch thường bắt nguồn từ X, sau đó được dịch lại và lan truyền trong các nhóm WeChat cũng như trên YouTube”.
Theo bà Niu, những người trẻ tuổi thường nhạy bén hơn trong việc nhận diện thông tin sai lệch, trong khi những người nhập cư lớn tuổi lại dễ bị tổn thương hơn — đặc biệt là những người có trình độ học vấn cao. “Họ càng có học vấn cao thì càng có xu hướng dành nhiều thời gian trên mạng xã hội, đồng nghĩa với việc họ càng dễ tiếp xúc với các thông tin sai lệch này”.
Bên cạnh PiYaoBa, các trang web như VietFactCheck, Tayo và Savera cũng là những nguồn đáng tin cậy để kiểm chứng thông tin dành cho các cộng đồng người gốc Á khác.
Hiện tượng cử tri không phải công dân: Gần như không tồn tại
Theo Niu, gian lận bầu cử là chủ đề chính của các thông tin sai lệch trong năm nay, trong đó các cáo buộc về việc người không phải công dân tham gia bỏ phiếu đang lợi dụng những khác biệt về văn hóa.
Những người nhập cư Trung Quốc đang sử dụng thị thực H1B, sinh viên quốc tế và những người có thẻ xanh đã đặt câu hỏi trên các nhóm WeChat và Xiaohongshu — một nền tảng mạng xã hội kiêm thương mại điện tử của Trung Quốc — rằng liệu hồ sơ nhập cư của họ có bị ảnh hưởng hay không nếu họ vô tình bị đưa vào danh sách cử tri khi làm thủ tục cấp bằng lái xe (do lỗi phần mềm hoặc do hệ thống tự động chọn sai).
Hickey chỉ ra rằng các cáo buộc về việc người không phải công dân bỏ phiếu đang lan tràn và “được khuếch đại bởi chính những nguồn tin vốn được coi là đáng tin cậy, chẳng hạn như chính phủ của chúng ta”.
Jonathan Blitzer viết trên tờ *The New Yorker* rằng, một báo cáo nội bộ của Cơ quan Điều tra An ninh Nội địa – ICE về vấn đề người không phải công dân bỏ phiếu đã kết luận rằng “hiện tượng này gần như không tồn tại”.
Nhiều nghiên cứu sâu rộng cũng cho thấy những lá phiếu kiểu này chưa bao giờ làm thay đổi kết quả của một cuộc bầu cử. Mặc dù vậy, chính quyền Trump vẫn tập trung mạnh mẽ vào vấn đề bỏ phiếu bất hợp pháp, với việc yêu cầu Cơ quan Di trú và Nhập tịch Hoa Kỳ (USCIS) phải điều tra 40 trường hợp mỗi ngày.
Chính phủ Trump đã cáo buộc tiểu bang Nevada có gần 16,000 cử tri không phải là công dân, khi được chính quyền Nevada kiểm soát lại, con số cáo buộc này đã trở thành zero. Hiện nay, chính quyền Trump đòi không được đếm 20,000 phiếu ở California vì cáo buộc họ không phải cử tri mà không đưa ra được bằng chứng nào. California đã đâm đơn kiện vụ này và tòa khu vực 9 đã bác yêu cầu của chính quyền Trump.
Chính phủ Trump cũng đòi không đếm 400 phiếu ở tiểu bang Washington dù không có bằng chứng các cử tri này không phải công dân. Mục tiêu những cáo buộc phi lý này xảy ra là nhằm tạo nỗi lo sợ cho các cử tri di dân dù họ có giấy tờ hợp lệ, đồng thời sửa soạn dư luận để cáo buộc bầu cử có gian lận nếu phe Cộng Hòa thua.
Theo Zommer, cuộc chiến chống lại thông tin sai lệch bắt đầu từ việc lắng nghe và chú ý để hiểu rõ hơn về những cuộc thảo luận thực sự đang diễn ra. Hickey cũng đồng tình với quan điểm này và ủng hộ phương pháp SIFT — một khuôn khổ giúp đánh giá độ chính xác của thông tin trực tuyến. Các chữ cái trong SIFT lần lượt là: Stop (Dừng lại), Investigate the source (Tìm hiểu nguồn tin), Find better coverage (Tìm kiếm các nguồn tin khác đáng tin cậy hơn) và Trace claims (Truy xuất nguồn gốc của các cáo buộc).
Những cơ quan truyền thông sắc tộc có uy tín trong cộng đồng cũng là một nguồn quan trọng để giúp vạch ra những tin giả, tin xuyên tạc và đem đến sự thật cho cử tri trong cộng đồng mình.
